विनायक दामोदर सावरकर

About Book

स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर हे भारतीय इतिहासातील अत्यंत प्रभावशाली, तितकेच वादग्रस्त, पण दूरदर्शी राष्ट्रविचारक म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या जीवनाचा प्रवास हा केवळ एका क्रांतिकारकाचा इतिहास नाही; तर तो विचारांच्या अग्निपथावर चालणाऱ्या एका तपस्वी साधकाचा अद्भुत प्रवास आहे. हे पुस्तक सावरकरांकडे जयघोषाच्या अंधभक्तीने किंवा द्वेषाच्या पूर्वग्रहदूषित नजरेतून पाहत नाही. उलट, सावरकरांच्या जीवनाकडे आणि कार्याकडे वस्तुनिष्ठ, घटनाधारित आणि विचारकेंद्री दृष्टीकोनातून पाहण्याचा प्रयत्न करते. त्यांच्या प्रत्येक कृतीमागील ऐतिहासिक संदर्भ, त्या काळातील राजकीय व सामाजिक परिस्थिती, तसेच त्या कृतींचे दूरगामी परिणाम—यांचा चिकित्सक आणि अभ्यासपूर्ण विचार या पुस्तकाचा केंद्रबिंदू आहे. आज सावरकरांचे नाव घेतले की चर्चा अनेकदा भावनांच्या लाटेत वाहून जाते. परंतु सावरकर स्वतः भावनेपेक्षा विवेक आणि तर्कशुद्ध विचारांवर विश्वास ठेवणारे होते. त्यामुळे या पुस्तकाचा प्रयत्न सावरकरांची भावनिक प्रतिमा उभी करण्याचा नसून त्यांच्या विचारांची, तत्त्वांची आणि कृतींची वस्तुनिष्ठ मांडणी करण्याचा आहे. इ.स. १८८३ मध्ये भगूर या छोट्याशा गावात जन्मलेला एक जिज्ञासू विद्यार्थी पुढे १९६६ पर्यंतच्या प्रवासात राष्ट्रविचाराचे प्रभावी प्रतीक बनतो—हा प्रवास नक्कीच सोपा नव्हता. लंडनमधील क्रांतिकारकांचे संघटन, काळ्यापाण्याच्या सेल्युलर जेलमधील अमानुष शिक्षेचे दिवस, हिंदुत्वाची वैचारिक मांडणी, अस्पृश्यता निर्मूलनासाठी केलेले प्रयत्न, फाळणीविरोधी ठाम भूमिका, गांधीहत्येच्या प्रकरणात भोगलेली सामाजिक निंदा आणि अखेरीस आत्मार्पणाचा मार्ग—या सर्व घटनांचा कालानुक्रमाने आणि संदर्भांसह मागोवा या पुस्तकात घेतला आहे. या पुस्तकात सावरकरांना ना देवत्व दिले आहे, ना खलनायक ठरवले आहे. उलट, त्यांना त्यांच्या काळाचा पुत्र आणि भविष्याचा विचारवंत म्हणून समजून घेण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न केला आहे.